Meiner Volda gjeng glipp av tidenes moglegheit

VOLDA / HUSTADVIKA: – I våre auge går Volda glipp av ein stor moglegheit.

Det seier dagleg leiar i Nordic Halibut, Edvard Henden.

I sommer søkte oppdrettsbedriften om å etablere eit kveiteanlegg i Voldsfjorden. Søknaden er framleis under behandling, men før ein eventuell etablering, må selskapet vente på svar frå kommunen

Volda har vedteke eit fire år langt byggeforbud medan kommunen skal skaffe seg meir kunnskap om fjorden og dens marine liv. Forbodet kom etter stor skepsis frå lokalsamfunnet hvor det ble stilt spørsmål knytt til behovet for fleire anlegg og dens påverknad på miljøet og fiske i fjorden.

Satsinga er del av

Billedtekst: Det er søkt om ein maksimal tillaten biomasse på 2.340 tonn. Dette betyr at anlegget kan ha 4,68 millioner kilo levende fisk svømmende i anlegget samtidig.

Vil doble produksjonen

Nordic Halibut gjer seg klare for ei massiv produksjonsauke og ønskjer oppdrettsanelgg i Voldsfjorden som ein del av ei støre satsing.

Slik foregår kveiteproduksjonen i dag

• Stamfisk og gytning: Stamfisken holdes i egne bygg der den strykes for egg og melke.

• Inkubasjon: Egg og melke blandes før de overføres til inkubatorer og siloer.

• Oppvekst: Larvene utvikler seg i spesialtilpassede kar og flyttes gjennom flere produksjonsfaser etter hvert som de vokser.

• Sjøsetting: Når fisken har nådd riktig størrelse som settefisk, flyttes den ut i merder i sjøen.

I dag tek selskapets produksjon føre seg heile livsløpet til kveita. Frå stamfisk, egg og yngel, til settefisk klar for sjøsetting. Avdelingsleiar Mari Takle Thomassen forklarer at samlinga av produksjonsstega handlar om rein effektivisering.

– Vi samla heile produksjonen på ein plass. Det effektiviserer drifta, seier Thomassen.

Leiinga understrekar at eit potensielt nytt anlegg i Volda kjem i tillegg til, og ikkje i staden for, dagens anlegg.

– Vi skal ikkje endre noko. Vi skal berre meir enn doble produksjonen, fastslår dagleg leiar Edvard Henden.

Kveite i staden for laks

Henden meiner kveite har fleire eigenskapar som gjer arten godt eigna til oppdrett.

Kveita er ein botnfisk og har ein annan biologi enn laks og torsk. Han trekkjer særleg fram at kveita ikkje har lakselusproblemet som er kjent frå lakseoppdrett.

– Kveite er ein fantastisk robust art når vi kjem til oppdrett i sjøen, seier han.

Han meiner også at kveiteoppdrett kan ha ein mindre miljømessig belastning enn andre former for oppdrett. Henden viser til jamlege miljøundersøkingar og seier disse ikkje har vist stor påverknad på miljøet.

Samtidig erkjenner han at oppdrett alltid vil føre med seg noko belastning for miljøet.

– All type aktivitet har ein viss påverknad i totalsamanhengen, seier Henden.

Vil skape lokale arbeidsplassar

Ein viktig del av argumentasjonen frå Nordic Halibut er arbeidsplassar og lokal verdiskaping.

Henden viser til at selskapet i dag har rundt 150 arbeidsplassar i regionane der dei allereie er etablert.

Han meiner at oppdrettsverksemda også kan bidra til at folk som har flytta ut, kjem heim igjen.

– Ganske ofte får vi folk som ønskjer å kome tilbake lokalt. Det er noko av det beste som skjer, seier Henden.

Han fortel om arbeidstakarar som kan flytte heim, få jobb og etablere seg lokalt. Det er denne typen utvikling Henden meiner Volda kan gå glipp av.

– Vi har gjort jobben

Henden meiner selskapet har lagt store ressursar i arbeidet med å finne nye lokalitetar. Han reagerer på at Volda no har innført ein fire år lang stans på nye etableringar.

– Når du skal søkje og etablere, gjer du det på grunnlag av blant anna reguleringsplanen, seier han.

Han peikar på at arealet på Skardsteinane er sett av til akvakultur i kommunen sin gjeldande plan. Dermed meiner han det blir utfordrande dersom planane blir endra etter at selskapet har brukt tid og pengar på søknadsprosessen.

Henden vil likevel ikkje karakterisere kommunen sitt vedtak som feil.

– Eg peikar berre på det problematiske i det, seier han. 

Treng meir tid 

Ordførar Sølvi Dimmen forklarer det fire år lange byggje og deleforbodet med behovet for meir kunnskap. Dei siste åra har det kome meir oppdrettsaktivitet i fjorden.

– Det er stor bekymring for kva det gjer med miljøet i fjorden, og kva det gjer med dei lokale fiskestammane og gyteplassane, seier ho.

Kommunen har fått midlar til kartlegging av fjorden. Målet er å vite meir om fiskestammar, natur og miljø før ein tek stilling til vidare arealbruk.

– Vi håper vi har litt meir grunnlag for å vite kva vi styrer med om fire år, seier Dimmen.

– Kveite kan vere eit alternativ

Ordføraren utelukkar ikkje at kveite kan ha eigenskapar som gjer arten mindre problematisk enn andre oppdrettsartar.

– Dersom vi skulle erstatte noko, kan det hende at kveite er eit godt alternativ, seier ho.

Samtidig peiker ho på at kommunen ikkje får dei same direkte inntektene frå kveiteoppdrett, samanlikna med laks og torsk. Grunnen til dette er at Kveite ikkje er ein del ta Havbruksfondet.

Havbruksfondet er eit statleg fond etablera av Stortinget som fordelar inntekter frå oppdrettsnæringa til kommuner og fylkeskommuner som stiller sjøareal til disposisjon for fiskeoppdrett.

Havbruksfondet er bestemt a til å kun gjelde laks, torsk, ørret og regnbueørret.

Ho er også skeptisk til kor mange lokale arbeidsplassar eit eventuelt anlegg vil skape.

– Det kan vere nokre stillingar, men det veit vi ikkje enda, seier Dimmen.

Ser på planane med gru

Lars Grevsnes frå Volda har drive fiske på fjorden i mange år. Han er sterkt kritisk til meir oppdrett.

Særleg uroar han seg for det aktuelle området rundt Skardsteinane, som han omtalar som ein av dei beste fiskeplassane i kommunen.

– Det er ein uønskt plass for oss som nyttar området. Det er nemleg ein av dei beste fiskeplassane vi har i Volda, seier Lars.

Han peikar på at sjølve merdane berre er ein del av arealbruken. Ankerfesta kan gå langt utanfor anlegget og gjere det vanskeleg å fiske.

– For oss som fiskarar er det største problemet dei kjempelange ankerfesta som blir brukte der. Det ser vi på med gru, seier han.

Lars meiner dagens oppdrettsanlegg allereie har gjort delar av fjorden vanskelegare å bruke for dei som fiskar.

Billedtekst til lars: Han understrekar samtidig at han ikkje er mot akvakultur som næring.
– Eg er ikkje personleg imot utvikling med akvakultur, seier han.

Naturvernforbundet: – For mykje oppdrett

Torgeir Parr Dimmen, lokallagsleiar i Naturvernforbundet i Ørsta og Volda, meiner at fjorden har fått for stor belastning.

– Vi meiner at det allereie er for mykje oppdrettsverksemd i fjorden, seier han.

Dimmen peikar på utslepp av fôr og avføring som ei bekymring. Han påpeikar også at ein må ta omsyn til påverknaden på villfisk, tang og tare og anna liv i fjorden.

Naturvernforbundet er likevel ikkje mot all form for fiskeoppdrett.

– Viss ein kunne få til oppdrett av all slags fisk i lukka system som ikkje forureinar fjordane, hadde det vore betre, seier Dimmen.

I eit lukka oppdrettsanlegg har ein god kontroll på vatnet som pumpes inn og ut, at ein klarer å halde både lakselus, sjukdommer og andre ville dyr heilt unna fisken. I tillegg kan ein styre miljøet og temperaturen inne i anlegget.

Han meiner problemet er dei opne merdsystema. 

I et åpent system vert fisken halde fanget i eit nett som heng frå eit flytande rekkverk på overflata. Sidan veggene består av nett, kan vatnet strømme heilt fritt mellom innsida av merda og havet utanfor.

Dette gjer fisken meir sårbar for blant ana parasittar, sjukdommar og potensielle rømningar.

Forstår ikkje skepsisen

Edvard Henden i Nordic Halibut forstår ikkje at folk er skeptiske.

– Nei, det skjønner eg ikkje. Men det er kanskje bare min ståstand, seier han og fortsetter:

– Dersom nokon er skeptiske, kan dei kome og sjå, seier han og trur folk vil kunne endre meining.