-Dei mest høglytte får overdøve oss
"Det er ein uakseptabel pris ein skal betale for å være offentleg person, men det er ein konsekvens av ein samfunnsdebatt kor capslock-krigarane, dei mest hatefulle blant oss får overdøve resten av oss."
Onsdag 16. september var høgskulekantina, Berte Kanutte duka for panelsamtale med leiar i AUF, Gaute Skjervø, leiar i Utsyn, Ingrid Vik, journalist Amund Trellevik, Eirik Veum frå PST, med professor i mediejus Ellen Lexerød Hovlid, som ordstyrar.
Temaet for samtalen var "Hvor går grensa mellom ytringsfrihet, hets og trusler?".
Grenser for ytringsfridomen?
Retten til å seie si meining, "og ytre seg", er nedfelt i Grunnlova paragraf 100, og er eit vilkår for å kunne leve i eit fritt og demokratisk land. Likelvel opplev mange som ytrar seg i den offentlege debatten, mykje hat og hets.
Gaute Skjervø, leiar i AUF, er ein av dei. Han har gjennom mange år mottatt hets og hat, men også voldstrugslar, og fortalte til NRK i mai, at han har valdsalarm. AUF har gått igjennom 30.000 kommentarar på facebook, ein av dei lyder slik.
«Denne fyren skal eg skambanke vist eg treffer han på eigahand der ingen vittner befinner seg.»
No fortel han korleis han har opplevd det:
Det er ganske slitsamt i lengden, men det er ganske viktig for meg og seie at eg trur ikkje dei er særlig mange i forhold til resten av oss. Så sjølv om det er ein kostnad, mistar eg ikkje motet av den grunn. Eg veit at flest mulig ikkje delar det synet på sine medmennesker.
Skjervø overlevde den mørkaste dagen i Noregs historie. Som 16 åring mista han vener og kameratar til terroren, medan han sjølv overlevde. På digitale plattformar er negative reaksjonar mot spessielt Arbeidarparti-politikarar enormt. Skjervø veit kvifor:
Terje Embeland ved Holocaustsenteret, argumenterar for at dette er eit 100 år gammalt hat i Noreg, som har eksistert som ei forteljing som på motsatt side speglar den oppfattelsen som eg lev etter. Den som seier at sosialdemokratiet har bygd Noreg, medan mange opplev at Arbeidarpartiet har øydelagt samfunnet, at Arbeidarpartiet er ansvarleg for alt som er galt i Noreg. Anten om det er at du meinar at det er altfor mange innvandrar i Noreg, at skatten er for høg, kvinner har for mykje makt - så er det Arbeiderpartiet sin feil. Arbeidarpartiet har hatt styringa i stort sett dei siste 80 åra, så vi er jo på ein måte ansvarlege.
Mykje hat, hets og trugslar skjer online, på digitale plattformar og i kommentarfelt. Gaute Skjervø fortel at etter 22.juli er det få gongar han har opplevd trugslar i den fysiske verda, det er stort sett på nettet:
SOME har blitt ein vill vesten for kommentarkrigarane. Plattformane dyttar fram og belønnar dei mest ekstreme. Det er det som genererer mest latteremoojis, sinteemoojies, det er det som får mest rekkevidde. Plattformane godtar eigentleg alt, dei har inga redaktørfunksjon, inga etiske retningslinjer, alt er lov. Dette er ein del av prisen vi betalar for å outsource så mykje av offentlegheita vårt til internettet.
-Uakseptabelt
På regjeringas nettsider kan ein lese:
Ingen mennesker skal oppleve hat eller hets på bakgrunn av blant annet tro, hudfarge, etnisitet, kjønn, seksuell orientering, kjønnsidentitet eller kjønnsuttrykk. Hat og hets kan ha alvorlige konsekvenser for enkeltpersoner, grupper og hele samfunnet.
Dette ser ein også skjer i praksis. Ingrid Vik, leiar i UTSYN, senter for sikkerhet og totalforsvar, fortel kva konsekvensane av dette er:
Folk trekkjer seg og sensurerar seg sjølve. Dei ønskjar ikkje å delta i ein del debattar. Det gjer at dei som er mest høglytte, er dei som får definere sakene. Det bekymrar meg fordi det er demokratisk underskudd. Eg meinar dette er eit alvorleg problem.
Mykje og seie for demokratiet
Kva betyr dette for demokratiet?
Det som skjer, er at det er innmari vanskeleg for partia og rekruttere politikare til listene sine. Det ser vi på lokalvalga og dette finnast det mykje forsking om.
